3.4. Τέφρα και πυροκλαστικά πετρώματα |
ΓΕΝΙΚΑ |
ΠΥΡΟΚΛΑΣΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ |
ΠΥΡΟΚΛΑΣΤΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ |
ΠΥΡΟΚΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΤΩΣΗΣ |
ΓΕΝΙΚΑ | |
Η εκρηκτική δράση των αερίων έχει ως αποτέλεσμα τον κατακερματισμό του μάγματος και των πετρωμάτων. Όσο πιο εκρηκτική η ηφαιστειακή δράση τόσο πιο έντονος ο κατακερματισμός.
|
ΠΥΡΟΚΛΑΣΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ | ||
Τα πυροκλαστικά υλικά ταξινομούνται ανάλογα με το μέγεθός τους: |
||
Η στάχτη (ash) έχει μέγεθος < 2 mm. Αποτελείται κυρίως από πολύ λεπτόκοκκα υαλώδη θρύψαλα (shards), αλλά και από θρυμματισμένους κρυστάλλους και λιθικά. |
||
![]() |
![]() |
![]() |
Ηφαιστειακή στάχτη. Photo: Wieprecht DE. |
Ηφαιστειακή στάχτη (Αγία Ελένη, ΗΠΑ). Η έκρηξη του 1980 παρήγαγε 1 κυβικό km στάχτης. Photo: USGS. |
Ηφαιστειακή στάχτη. Φωτογραφία από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο (SEM) όπου διακρίνονται τα διάφορα είδη θρυψάλων. Photo: Sarna-Wojcicki AM. |
Τα λιθάρια (lapilli) έχουν μέγεθος 2-64 mm. Αποτελούνται από πυροκλαστικά υλικά μεγέθους μπιζελιού έως κάστανου. Συχνά μοιάζουν με κάρβουνα. Σε εκρήξεις με συμμετοχή νερού η υγρή στάχτη μπορεί να σχηματίσει σφαιρόμορφα λιθάρια που ονομάζονται λιθάρια επαύξησης (accretionary lapilli). |
||
![]() |
![]() |
![]() |
Λιθάρια (Kilauea, Χαβάη). Photo: USGS. |
Λιθάρια (Σαντορίνη). Photo: Κορωναίος Α. |
Λιθάρια (Asama, Ιαπωνία). Photo: Owada M.. |
Τα τεμάχη (blocks) και οι βολίδες (bombs) έχουν μέγεθος >64 mm. Οι ηφαιστειακές βολίδες εκτινάσσονται ως πυρακτωμένη λάβα, και στερεοποιούνται κατά την τροχιά τους στον αέρα παίρνοντας αεροδυναμικά σχήματα. Τα τεμάχη εκτινάσσονται ως στερεά θραύσματα με γωνιώδη σχήματα. |
||
![]() |
![]() |
![]() |
Ηφαιστειακη βολίδα (Αίτνα, Ιταλία). Photo: Alean J. |
Ηφαιστειακη βολίδα που η επιφάνεια μοιάζει με κόρα ψωμιού (breadcrust bomb) (Νέα Καμένη, Σαντορίνη). Photo: Σολδάτος Τ. |
Τέμαχος (Σαντορίνη). Photo: Σολδάτος Τ. |
Εκτός από την παραπάνω ταξινόμηση με βάση το μέγεθος, μπορούμε να βρούμε και άλλες μορφές πυροκλαστικών με βάση τα φυσικά χαρακτηριστικά τους:
|
||
![]() |
![]() |
![]() |
Δάκρυα της Πελέ (Χαβάη). Photo: Griggs JD. |
Μαλλιά της Πελέ. (Kilauea, Χαβάη). Photo: Peterson DW. |
Συγκολλημένες σκωρίες (Kilauea, Χαβάη). Photo: Mattox TN. |
![]() |
![]() |
![]() |
Κίσσηρη (Σαντορίνη). Photo: Σολδάτος Τ. |
Ρετικουλίτης (Kilauea, Χαβάη). Photo: Griggs JD. |
Σκωρία. Photo: Κορωναίος Α. |
ΠΥΡΟΚΛΑΣΤΙΚΑ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ | ||
Ενίοτε τα χαλαρά πυροκλαστικά υλικά συγκολλούνται ή συμπαγοποιούνται και σχηματίζουν συμπαγή πυροκλαστικά πετρώματα. Αυτά διακρίνονται με βάση το ποσοστό των πυροκλαστικών υλικών από τα οποία αποτελούνται:
|
||
![]() |
![]() |
![]() |
Τόφφος (Έβρος). Photo: Σολδάτος Τ. |
Τόφφος λιθαριών. Photo: |
Τοφφικό λατυποπαγές. Photo: |
![]() |
![]() |
![]() |
Πυροκλαστικό λατυποπαγές. Photo: |
Σύναγμα. Photo: Yukon |
Σύμφυρμα (Idaho, ΗΠΑ). Photo: Harwood R. |
ΠΥΡΟΚΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟΘΕΣΕΙΣ ΠΤΩΣΗΣ | ||
Πυροκλαστικές αποθέσεις πτώσης (pyroclastic airfall deposits) περιέχουν πυροκλαστικά υλικά που είναι πιο αδρόκοκκα (βολίδες έως λιθάρια) κοντά στον ηφαιστειακό πόρο και γίνονται βαθμιαία πιο λεπτόκοκκα (λιθάρια έως στάχτη) όσο απομακρυνόμαστε από αυτόν. Η σύσταση αυτών των υλικών (όξινη ή βασική) σχετίζεται συνήθως και με συγκεκριμένο τύπο ηφαιστειακής δράσης.
|
||
![]() |
![]() |
![]() |
Αποθέσεις πτώσης σκωριών (Σαντορίνη). Photo: Σολδάτος Τ. |
Αποθέσεις πτώσης κίσσηρης (Σαντορίνη). Photo: Σολδάτος Τ. |
Αποθέσεις πτώσης στάχτης (Bishop Tuff, ΗΠΑ). Photo: Bailey RA. |